Bir eleştiriyi neden günlerce düşünüyorum?

Bir toplantıda söylenen tek cümle, görüşme bittikten sonra da aklınızda kalabilir. Eve dönerken cevabınızı yeniden kurar, gece “Acaba herkes beni yetersiz mi buldu?” diye düşünebilirsiniz. Bir eleştiriyi günlerce düşünüyorsanız, söylenen sözle o söze yüklediğiniz anlamı ayrı ele almak işe yarayan bir başlangıç olabilir. Bu durum tek başına kişiliğiniz veya ruh sağlığınız hakkında bir tanı koydurmaz.

Eleştiri neden bütün günümü etkiliyor?

Eleştiriyi kimden duyduğunuz, hangi ortamda söylendiği ve sizin için ne anlama geldiği önemlidir. Bir işin düzeltilmesi gerektiğini duymak ile “Değerim yok” sonucuna ulaşmak aynı bilgi değildir. Bazen olayın ayrıntısını hatırlamaktan çok, kendinizle ilgili çıkardığınız sonucu tekrar edersiniz.

NHS’nin düşünceleri yeniden değerlendirme rehberi, zorlayıcı bir düşünceyi fark etmeyi, dayandığı kanıtları incelemeyi ve başka bir bakış açısını düşünmeyi önerir. Bu yaklaşımı kullanırken hedefiniz, karşınızdaki kişinin mutlaka iyi niyetli olduğuna kendinizi ikna etmek olmak zorunda değildir. Olayı daha açık tarif etmeye çalışabilirsiniz.

Söylenen cümleyle çıkardığım sonucu nasıl ayırırım?

Şu kurgu örneği düşünün: Bir çalışma arkadaşınız “Sunumun sonuç bölümünde iki veri eksik” dedi. Siz eve döndüğünüzde cümle zihninizde “Ben bu işi yapamıyorum” hâline gelmiş olabilir. Kâğıda yalnız gerçekten duyduğunuz sözleri yazın; hatırlamadığınız kısmı tahminle tamamlamayın.

Sonra iki ayrı soru sorun: “Düzeltebileceğim somut bir nokta var mı?” ve “Bu olaydan kendimle ilgili hangi genel sonucu çıkardım?” İlk soru sizi eksik veriye götürebilir. İkinci soruda ise tek bir sunumdan bütün mesleki yeterliliğinize uzanan bir yorum fark edebilirsiniz. Düşüncenizi “Bu sunumda düzelteceğim bir bölüm var” diye daha sınırlı ifade etmeyi deneyebilirsiniz.

Haklı eleştiriyle incitici üslubu nasıl birlikte değerlendirebilirim?

Bir geri bildirimin faydalı bir kısmı bulunabilir ve söyleniş biçimi yine de incitici olabilir. Centre for Clinical Interventions’ın eleştiriyle iletişim kurma rehberi, yapıcı ve yıkıcı eleştiriyi ayırmayı, somut açıklama istemeyi ve kendini açık biçimde ifade etmeyi ele alır. Aşağıdaki cümleler, kendi durumunuza göre değiştirebileceğiniz örneklerdir:

“Hangi bölümün eksik olduğunu bir örnekle anlatabilir misiniz? Düzenlemek istiyorum.”

“İşle ilgili geri bildiriminizi dinleyebilirim. Kişiliğim hakkında bu şekilde konuşulması beni rahatsız ediyor.”

İlk cümle neyin değişmesi gerektiğini öğrenmeye, ikinci cümle konuşmanın biçimine sınır koymaya yöneliktir. Her ikisini aynı görüşmede kullanmak zorunda değilsiniz. Hazır değilseniz “Bunu düşünüp sonra konuşmak istiyorum” diyebilirsiniz. Tehdit veya güvenlik riski bulunan bir durumda yüzleşmeye çalışmak yerine güvenli bir destek yolunu tercih edin.

Konuşmayı zihnimde tekrar tekrar çevirdiğimde ne yapabilirim?

Önce tekrarın o anda size yeni bir bilgi verip vermediğine bakın. Yeni bir düzenleme fikri buluyorsanız bunu kısa bir notla kaydedebilirsiniz. Aynı cümleleri farklı sıralarla tekrar ettiğinizi fark ettiğinizde ise çözülmemiş soruyu adlandırmayı deneyin: “Neyi değiştireceğimi mi bilmiyorum, yoksa onun benim hakkımda ne düşündüğünden emin mi olmak istiyorum?”

Karşı tarafın zihnini kesin olarak okuyamazsınız. İhtiyaç duyduğunuz açıklamayı sormak mümkünse bir konuşma planlayın. Şu anda yapılabilecek bir şey yoksa notunuzu kapatıp önünüzdeki işe dönmeyi deneyebilirsiniz. Bir düşüncenin yeniden gelmesi, o anda onu yeniden çözmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Daha geniş çerçeve için aşırı düşünme üzerine rehberimizi okuyabilirsiniz.

Bu döngü ilişkilerimi etkiliyorsa nereden başlayabilirim?

Eleştirilme ihtimali yüzünden görüş bildirmekten kaçınıyor, herkesten tekrar tekrar onay istiyor veya küçük bir geri bildirimin ardından uzun süre uyuyamıyorsanız yaşadıklarınızı bir psikologla konuşabilirsiniz. Görüşmeye götüreceğiniz tek bir somut örnek, “Ben çok hassasım” gibi genel bir tanımdan daha fazla bilgi verebilir: Ne söylendi, ne düşündünüz, ardından ne yaptınız?

Ankara’da destek ararken psikolog görüşmesi ve çalışma alanları hakkında bilgi alabilir, ihtiyaçlarınızı Ankara Uzman Terapi iletişim sayfasından paylaşabilirsiniz. İletişim cümleleri üzerinde çalışmak için ben dili örnekleri de bu yazıyı tamamlar. Herhangi bir eleştirinin mutlaka doğru olduğunu kabul etmek, psikolojik destek almanın koşulu değildir.

Sık sorulan iki soru

Eleştirilince üzülmem özgüvensiz olduğumu mu gösterir?

Tek bir duygusal tepki böyle bir yargı için yeterli değildir. Tepkinin süresi, bağlamı ve günlük yaşamınıza etkisi birlikte değerlendirilir.

Eleştiriye hemen cevap vermek zorunda mıyım?

Güvenli ve uygun bir ortamda konuşmayı sonraya bırakabilirsiniz. Önemli olan, geri dönmek istiyorsanız bunu anlaşılır biçimde söylemek ve verebileceğiniz gerçekçi bir zaman önermektir.

Bu yazı genel bilgilendirme içindir; kişisel değerlendirme ve tanı yerine geçmez. Konuşma örnekleri kurgu niteliğindedir. Kapak görseli, bu konu için yapay zekâyla oluşturulmuş temsili bir fotoğraftır.