Çocuğum okuldan sonra konuşmak istemiyor. “İyiydi” deyince ne söyleyebilirim?

“Okul nasıldı?” diye sorduğunuzda çocuğunuz “İyiydi” deyip susuyorsa, bir süre yan yana yürümeyi ve sohbeti daha sonraya bırakmayı deneyebilirsiniz. Tek bir kısa cevaptan gününün nasıl geçtiğini anlamak güçtür. “Seni gördüğüme sevindim. Şimdi dinlenmek mi istersin, yol boyunca biraz konuşmak mı?” cümlesi ona seçme payı verir.

Okul kapısından çıkınca ne söyleyebilirim?

Bazen çocuk çantasını bırakmak, bir şeyler yemek veya kalabalıktan uzaklaşmak ister. Özellikle serviste ya da başka ailelerin yanında anlatmak istemediği bir şey olabilir. Önce selam verin, o anda ihtiyacı olan şeye bakın. Konuşmayı akşama bıraktıysanız o vakit geldiğinde telefonunuzu kenara koyup dinlemeye hazır olduğunuzu gösterin.

Bir soru sorduktan sonra cevaba yer bırakın. “Sonra ne oldu, öğretmen ne dedi, arkadaşın neden öyle yaptı?” diye peş peşe sormak yerine çocuğun söylediği tek bir ayrıntıyı takip edebilirsiniz. Çocuk bugün anlatmak istemediğinde konuyu başka bir zamanda açmak da mümkündür. NHS’nin çocuklarla duygular hakkında konuşma rehberi.

“İyiydi” cevabından sonra üç konuşma örneği

Aşağıdaki örnekleri çocuğunuzun yaşına ve kendi konuşma biçiminize uyarlayabilirsiniz.

• Henüz konuşmak istemiyorsa — “Peki. Ben seni gördüğüme sevindim. Eve kadar beraber yürüyelim.”
• Bir ayrıntı paylaştıysa — “Teneffüste bir oyun uydurduğunuzu söyledin. İstersen bana nasıl oynandığını gösterir misin?”
• Zor bir şeyden söz ediyorsa — “O sırada yanında olmamı isterdin galiba. Doğru mu anladım? İstersen önce seni dinleyebilirim.”

“Öyle değildi” derse düzeltmesine izin verin. Oyunu hatırlatmak veya hissettiğini tahmin etmek bir davettir. Çocuğun hikâyesini sizin tahmininiz belirlemesin.

Akşam anlatmaya başlarsa ne yapabilirim?

Örneğin çocuk yemek hazırlarken “Bugün kimse yanımda oturmadı” diyebilir. Önce “Bunu söyledin, seni dinliyorum” deyip bekleyebilirsiniz. Ardından “O anı biraz daha anlatmak ister misin?” diye sorun. Ne olduğunu anlamadan arkadaşları ya da öğretmeni hakkında hüküm vermek konuşmayı başka yere çekebilir.

Birlikte yürümek, masayı hazırlamak veya resim yapmak bazı çocuklara yüz yüze oturmaktan daha rahat gelebilir. Küçük çocuklar oyunu da kullanabilir. Çizdiği bir resmi kendi başınıza yorumlamak yerine “Bana burayı anlatmak ister misin?” diye sorabilirsiniz. Action for Children’ın aileler için dinleme önerileri.

Öğretmenle ne zaman konuşmak anlamlı olur?

Önceki haline göre belirgin bir değişiklik görüyorsanız, okul ve ev gözlemlerini ayrı ayrı tarif edin. “Son üç okul sabahı hazırlanırken ağladı. Sınıfa girdikten sonra siz neler fark ediyorsunuz?” gibi bir soru öğretmenin kendi gözlemini aktarmasına alan açar. Başka çocukların kişisel bilgilerini istemeden kendi çocuğunuzun gününe odaklanabilirsiniz. Öğretmen gözlemi nasıl aktarılır? Örnek not ve indirilebilir gözlem kartı.

Çocuk birinin kendisine zarar verdiğini ya da kendini güvende hissetmediğini söylüyorsa, sakin biçimde dinleyin ve güvenliğini sağlamak için gecikmeden uygun destek alın. Günlük bir sohbette tanı aramaya gerek yoktur. Ancak geri çekilme sürüyor, okula katılımı, uykusu veya günlük yaşamı belirgin biçimde değişiyorsa çocuk doktoru, okul rehberlik servisi veya ilgili uzmanla görüşebilirsiniz. Ankara’da çocuk psikolojisi desteği.

Bugün için küçük bir deneme seçin. Okul çıkışında tek bir sıcak cümle söyleyin ve sonra birlikte yürüyün. Çocuğunuz bir şey anlattığında o anı dinlemeye ayırmanız, o gün hakkında kaç ayrıntı öğrendiğinizden daha anlamlı olabilir.