İltifat alınca neden geriliyorum? Güzel sözleri küçültmeden karşılamak

Birisi “Sunumun çok anlaşılırdı” dediğinde ilk cevabınız “Aslında pek iyi olmadı” olabiliyor mu? İltifat alınca gerilmek, utanmak veya söyleneni hemen küçültmek tek başına psikolojik bir tanı değildir. O anda dikkatlerin üzerinize dönmesi, değerlendirilme hissi ya da kendinizle ilgili beklentileriniz bu tepkiye eşlik edebilir. Önce övgüyü kabul etmekle kendinizi kusursuz ilan etmenin aynı şey olmadığını ayırmak yardımcı olabilir.

İyi bir söz neden rahatsız edebilir?

Olumlu geri bildirimi duyduğunuzda zihniniz hızla başka bir soruya geçebilir: “Bundan sonra hep aynı başarıyı mı bekleyecekler?” Bazen de yaptığınız işte eksik gördüğünüz bölüm, söylenen olumlu kısmın önüne geçer. “Bu bölümü iyi anlattın” cümlesini, “Yaptığım her şey çok iyi olmak zorunda” şeklinde duyuyor olabilirsiniz.

Başka bir ihtimal, dikkatin üzerinizde olmasına alışık olmamaktır. Bunun hangi durumda ortaya çıktığını anlamak için işte, aile içinde ve arkadaşlarınızın yanında verdiğiniz tepkileri karşılaştırabilirsiniz. Her ortamda aynı biçimde hissetmemeniz, ilişkinin ve bağlamın da önemli olabileceğini gösterir; tek bir olaydan kişiliğiniz hakkında sonuç çıkarmak gerekmez.

İltifatı kabul etmek övünmek anlamına gelir mi?

“Teşekkür ederim” demek, karşınızdakinin geri bildirimini duyduğunuzu gösterir. İşin bütün ayrıntılarında başarılı olduğunuz veya artık hata yapamayacağınız anlamına gelmez. Bir arkadaşınız hazırladığınız yemeği beğendiğinde tarifin bütün eksiklerini sıralamanız gerekmeyebilir; beğenisini kabul ederken kendi değerlendirmenizi de koruyabilirsiniz.

Centre for Clinical Interventions’ın iltifat alma ve verme rehberi, olumlu sözlere yanıt vermeyi açık ve saygılı iletişimin bir parçası olarak ele alır. Aşağıdaki örnekler günlük durumlar için hazırlanmıştır; herkesin kullanması gereken tek bir doğru cevap yoktur.

Kendinizi küçültmeden nasıl cevap verebilirsiniz?

• “Teşekkür ederim, bunu duymak güzel.”
• “Hazırlanırken özellikle bu kısmına emek vermiştim.”
• “İşine yaramasına sevindim.”
• “Bunu ekip olarak hazırladık; geri bildirimini onlarla da paylaşırım.”

Son örnekte başkalarının katkısını belirtmek, kendi emeğinizi silmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Kısa bir teşekkürün ardından konuşmanın doğal akışına dönebilirsiniz. Aynı anda karşı tarafa bir iltifat bulmaya, borcunuzu ödüyormuş gibi davranmaya veya neden övülmemeniz gerektiğini açıklamaya mecbur değilsiniz.

Bir sonraki sefer küçük bir gözlem yapın

Güvendiğiniz birinden olumlu geri bildirim geldiğinde, hemen itiraz etmeden kısa bir duraklama deneyebilirsiniz. Sonrasında yalnız üç şeyi not edin: duyduğunuz cümle, aklınızdan geçen ilk düşünce ve verdiğiniz cevap. Amaç kendinize performans puanı vermek değil, otomatik tepkinizi tanımaktır.

Örneğin “Beni iyi buluyorsa bir sonraki hatamda hayal kırıklığına uğrar” düşüncesi gelmiş olabilir. Burada geri bildirimin kendisiyle, geleceğe ilişkin tahmininizi ayırabilirsiniz. Rahatsızlığın hemen geçmemesi, gözlemin işe yaramadığı anlamına gelmez. Sürekli kendinizi açıklama veya özür dileme ihtiyacı da varsa sürekli özür dileme alışkanlığı hakkındaki yazı ilgili olabilir.

Her olumlu görünen sözü kabul etmek zorunda mıyım?

Hayır. İstenmeyen bir dış görünüş yorumu, alay içeren söz veya sizi baskı altında bırakan ifade rahatsız edebilir. Bir sözün “iltifat” olarak sunulması, sınırınızı geçersiz kılmaz. “Bu konuda yorum yapılmasını istemiyorum” gibi bir cümle kurabilirsiniz. Güvenli hissetmediğiniz bir ortamda kendinizi uzun uzun açıklamak zorunda değilsiniz.

Övgüyü kabul etme pratiği, kendi rahatsızlığınızı görmezden gelme alıştırması değildir. Söylenenin içeriği, söyleyen kişi, ortam ve sizin ihtiyacınız birlikte değerlendirilmelidir. İhtiyaçlarını ifade etmekte zorlanma yazısı, açık iletişimin başka bir yönünü ele alıyor.

Ankara’da psikolog görüşmesinde bu konu konuşulur mu?

Olumlu geri bildirimleri sürekli reddetmek, yoğun değerlendirilme kaygısı veya ilişkilerde kendinize yer açmakta zorlanma günlük yaşamınızı etkiliyorsa bunu bir psikologla konuşabilirsiniz. “Biri beni övünce hemen yanlışını anlatıyorum” gibi somut bir örnek, görüşmeye başlamak için yeterlidir.

Ankara psikolog seçimi ve ilk görüşme rehberinde uzman seçimi, görüşme hazırlığı ve sorulabilecek sorular yer alıyor. Bu yazı genel bilgilendirmedir; kişisel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez.

Hazırlayan: Ankara Uzman Terapi. Kapak yapay zekâyla oluşturulmuş temsili bir sahnedir; gerçek danışan fotoğrafı değildir.