Sürekli özür diliyorum: Nezaket mi, kendime yer açamamak mı?

Bir soru sormadan, fikrinizi belirtmeden, hatta biri size çarptığında bile ağzınızdan “Özür dilerim” çıkıyor mu? Sürekli özür dilemek tek başına bir hastalık ya da kişilik özelliği değildir. Bazen nezaket alışkanlığıdır; bazen karşı tarafın rahatsız olacağı düşüncesiyle kendinize daha az yer açmanızın bir parçası olabilir. Önemli olan sayıyı tutmak değil, hangi durumda neden özür dilediğinizi ve bunun sizi nasıl etkilediğini anlamaktır.

Örneğin bir arkadaşınızı beklettiğiniz için özür dilemekle, menüye bakmak için birkaç dakika istediğinizde kendinizi suçlu hissetmek aynı deneyim değildir. Bu yazı, bu farkı günlük konuşmalar üzerinden fark etmeniz için hazırlanmıştır.

Özür dilemek ne zaman onarıcı, ne zaman otomatik olur?

Gerçek bir hatada özür, sorumluluğu görünür kılar. “Sözünü kestim, kusura bakma; devam etmeni istiyorum” cümlesi hem davranışı adlandırır hem de telafi için alan açar. Buna karşılık henüz ne olduğunu anlamadan bütün sorumluluğu üstlenmek, konuşmanın asıl konusunu geride bırakabilir.

Şu üç soruyu kendinize sorabilirsiniz: Somut olarak ne yaptım? Bunun karşı tarafta bildiğim bir etkisi var mı, yoksa tepki göstereceğini mi tahmin ediyorum? Özürden sonra bir çözüm konuşabiliyor muyuz? Bu sorular bir test ya da tanı aracı değildir; otomatik cümlenizi biraz yavaşlatmanın yoludur.

“Kırılmasın” düşüncesi ihtiyacınızın önüne geçiyorsa

Bazen kişi yardım isterken bile yük olduğunu düşünür. “Sana zahmet verdim” demek, isteğini açıkça söylemekten daha kolay gelebilir. Kimi ortamlarda bu sadece yerleşmiş bir konuşma biçimidir. Kimi durumlarda ise anlaşmazlıktan çekinmek veya karşı tarafın onayına çok ihtiyaç duymak konuşmayı zorlaştırabilir. Herkes için geçerli tek bir neden çıkarmak doğru olmaz.

NHS’nin özsaygı rehberi, kendine daha anlayışlı yaklaşmayı ve hem kendi ihtiyaçlarına hem başkasının ihtiyaçlarına saygı gösteren bir iletişim kurmayı önerir. Bu yaklaşım, her talebin başına özür koymadan da nazik kalabileceğimizi hatırlatır.

Özür yerine ne söyleyebilirim?

Amaç özrü hayatınızdan çıkarmak değil, cümleyi yaşanan duruma uygun hâle getirmektir. Aşağıdaki örnekleri bir zorunluluk olarak değil, kendi dilinize uyarlayabileceğiniz seçenekler olarak düşünebilirsiniz:

• Bir konuyu anlamadıysanız: “Bir noktayı tekrar açıklayabilir misin?”
• Düşünmek için zamana ihtiyacınız varsa: “Şimdi karar veremiyorum; akşam sana döneyim.”
• Farklı bir fikriniz varsa: “Benim aklıma başka bir seçenek geliyor.”
• Biri size zaman ayırdıysa: “Beni dinlediğin için teşekkür ederim.”
• Gerçekten geciktiyseniz: “Seni beklettim, özür dilerim. Bundan sonra gecikeceğimi haber vereceğim.”

Son örnekte özür yerindedir. Bir hatanın etkisini yalnızca teşekkürle geçiştirmek karşı tarafı duyulmamış hissettirebilir. Değiştirmeye çalıştığımız şey sorumluluk almak değil, ortada bir hata yokken kendimizi sürekli hatalı konuma yerleştirmektir.

Küçük bir konuşmada nasıl deneyebilirsiniz?

Güvende hissettiğiniz, düşük gerilimli bir an seçin. Örneğin iş arkadaşınızdan bir dosyanın yerini sorarken önce ihtiyacınızı tek cümleyle söyleyin. Ardından cevabı dinleyin. Bir daha açıklama yapma ya da üst üste özür dileme isteği gelirse bunu fark edin; kendinizi hemen düzeltmeye zorlamayın.

Günün sonunda iki satır not alabilirsiniz: “Ne olmasından korktum?” ve “Gerçekte ne oldu?” Bir konuşma iyi gitmediğinde bunun bütün ilişkiler için kanıt olmadığını hatırlayın. Yeni bir ifade biçimini denemek zaman isteyebilir. Eğer bu durum özellikle sınır koyarken ortaya çıkıyorsa hayır dedikten sonra suçluluk hissetmek üzerine yazımız da ilgili bir başlangıç olabilir.

Karşı taraf sürekli özür bekliyorsa

Bütün sorumluluğu kendinizde aramadan ilişkinin koşullarına da bakın. Fikir söylediğinizde küçümseniyor, tehdit ediliyor veya cezalandırılmaktan korkuyorsanız mesele yalnızca doğru cümleyi bulmak olmayabilir. Böyle bir ortamda sınır koyma denemesini tek başınıza zorlamak yerine güvenliğinizi ve destek alabileceğiniz kişileri düşünün.

Daha sıradan anlaşmazlıklarda ise “Bu konudaki payımı konuşmaya hazırım; ama her şeyi benim hatam olarak değerlendirmemize katılmıyorum” gibi açık bir ifade kullanılabilir. Konuşmayı sürdürmek zor geliyorsa tartışmadan sonra yeniden konuşmaya başlamak için hazırladığımız örneklere bakabilirsiniz.

Ankara’da psikolog desteği ne zaman düşünülebilir?

Özür dileme ihtiyacı işte konuşmanızı, ilişkilerde karar vermenizi veya kendi ihtiyaçlarınızı ifade etmenizi sürekli kısıtlıyorsa bir psikologla bu örüntüyü ele alabilirsiniz. Görüşmeye “Çok özür diliyorum” demenin yanında yakın zamanda yaşanmış tek bir konuşmayı getirmek yardımcı olabilir: olay, aklınızdan geçen düşünce, hissettiğiniz duygu ve sonrasında yaptığınız şey.

Ankara psikolog desteği sayfamızdan görüşme süreci hakkında bilgi alabilirsiniz. Psikolojik destek, bir kelimeyi yasaklamak için değil, kendinizi daha rahat ifade etmenizi zorlaştıran deneyimleri birlikte anlamak için değerlendirilebilir.

Sık sorulan sorular

Sürekli özür dilemek kaygı bozukluğu demek mi?

Hayır. Tek bir davranıştan tanı konulamaz. Davranışın bağlamı, süresi, eşlik eden güçlükler ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilir.

Özür dilemezsem kaba mı görünürüm?

Bir ihtiyacı açık ve saygılı biçimde ifade etmek kabalık değildir. Ancak gerçek bir hatanın etkisini kabul etmek ve gerektiğinde telafi etmek de iletişimin parçasıdır.

Özür diledikten sonra konuyu saatlerce düşünüyorsam ne yapabilirim?

Somut olarak çözülebilecek bir konu kalıp kalmadığını ayırmayı deneyebilirsiniz. Tekrar tekrar konuşmayı zihninizde oynatmak günlük yaşamınızı belirgin etkiliyorsa bu durumu bir uzmanla paylaşmanız uygun olur.

Hazırlayan: Ankara Uzman Terapi içerik ekibi. Genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel değerlendirme veya tanı yerine geçmez. Görseller yapay zekâyla oluşturulmuş temsili sahnelerdir.